Gouden Koets krijgt glans terug

Grondige restauratie neemt drie tot vier jaar in beslag

De Gouden Koets bladdert af. Er springen scheuren in de schilderingen die deels verwijzen naar het koloniale verleden. Het zal drie tot vier jaar vergen om de rollende troon weer stevig op de wielen te krijgen, glanzend als weleer, inclusief de omstreden taferelen.

Gouden Koets - Paul Rem

Daarom rijdt de koets over enkele weken voorlopig zijn laatste Prinsjesdag. De staatsiekaros wordt gammel en hij lekt. De houten constructie verzwakt, de leren riemen waaraan hij is opgehangen, moeten worden vernieuwd, en de stof van de bekleding vergaat. Het verguldsel slijt eraf, de koorden en kwasten zijn verkleurd. De wielen moeten worden verstevigd en daarna opnieuw verguld.

Na de eerste grote beurt sinds de bouw moet het rijtuig weer exact eruitzien zoals het in 1898 werd overgedragen aan koningin Wilhelmina. Zij kreeg de ’vergulde caravan’, zoals prins Willem-Alexander het rijdend erfstuk ooit noemde, vanwege haar inhuldiging. Maar waarom duurt de opknapbeurt zo lang?

Offertes

„Er bestaat geen garage voor Gouden Koetsen”, zegt Paul Rem, conservator bij paleis Het Loo, waar het rijtuig van vandaag tot en met zondag speciaal tentoongesteld wordt. „Er is niet één atelier dat het kan doen. Er moeten offertes worden aangevraagd van specialisten in allerlei verschillende disciplines. Vergulders, constructeurs, beeldhouwers, textielbewerkers, noem maar op. Daarna kan er pas een keus worden gemaakt.”

Gouden Koets - Paul Rem

De koets was niet slecht onderhouden, volgens de Rijksvoorlichtingsdienst: „Gedurende het jaar wordt het normale onderhoud gedaan, als het smeren van de assen en kleine reparaties. Voor groot onderhoud zoals nu gepland moet de koets uit elkaar worden gehaald.” Wat het nog tijdrovender maakt, is dat het meeste werk niet tegelijkertijd kan worden uitgevoerd.

Kosten

Geruststellend laat de voorlichter weten: „De kosten vallen binnen de reguliere begroting van de Dienst van het Koninklijk Huis.”

Als voorbeeld geldt de restauratie van de Glazen Koets, weet Thijs van Leeuwen, auteur van het overzichtswerk De Gouden Koets. Van Amsterdams geschenk tot nationaal symbool. „Er is al een heel team van specialisten dat zo ervaring heeft opgedaan.” Die restauratie duurde zo’n zeven jaar. In de Glazen Koets reden Willem I en Willem III op de openingsdag van het parlement door Den Haag, zoals koning Willem-Alexander vanaf volgend jaar ook zal doen.

Symbool van eenheid is de staatsiekaros al enkele jaren niet meer. Net als Zwarte Piet heeft ook de Gouden Koets het zwaar te verduren vanwege de beschildering met een symbolische scène die verwijst naar het koloniale verleden. De Nederlandse maagd, verpersoonlijking van het toenmalige koninkrijk, krijgt geschenken aangeboden van eerbiedige Indische figuren, die symbool staan voor de overzeese gebiedsdelen.

Gouden Koets

„In de nadagen van de slavernij leek een dergelijke afbeelding heel gewoon”, zwengelden Tweede Kamerleden Harry van Bommel en Mariko Peters vier jaar geleden de discussie aan. „Nu herinnert het ons aan een gruwelijke periode in de geschiedenis.”

Maar de schilderingen blijven behouden. Er wordt geen hedendaags tafereel overheen gekwast. „Dat kan toch ook niet?” vindt Paul Rem. „De koets is een eenheid. Dit is een kunstvoorwerp dat toevallig op wielen staat. Het staat voor Nederland zoals het was ten tijde van de bouw.”

NOS Journaal - Gouden Koets

Dat de koloniën zo’n belangrijke plek op de koets kregen, is in zijn ogen juist heel revolutionair: „Dat stukje van het koninkrijk werd in Nederland altijd een beetje weggepoetst. Nu werd het duidelijk zichtbaar. Tijdens de inhuldiging van koningin Wilhelmina stonden opeens de Indische vorsten op het podium van de Nieuwe Kerk. Dat was totaal nieuw!” Palmen achter het koorhek verwezen bij de plechtigheid naar de jungle in de Gordel van Smaragd.

Bizar

„Het herschrijven van de geschiedenis door de Gouden Koets te vernielen, daar ben ik niet voor”, zei premier Rutte al in 2011. „Bizar”, vond hij het idee om de zijpanelen Hulde der Koloniën te verwijderen. „Ik vind het een prachtige Gouden Koets.” Daarmee was de kwestie afgedaan.