Dr. Paul Rem is verhuisd naar ‘Het Manhattan van de 17e eeuw’…. Amsterdam

Apeldoorn zag onlangs een van haar (landelijk) bekend(st)e stadgenoten vertrekken. Kunsthistoricus en Koningshuisdeskundige Dr. Paul Rem verruilde met zijn vrouw Drs. Geertje Waanders in juni 2018 de Veluwe voor Amsterdam, het Manhattan van de 17e eeuw.

Geertje en Paul Rem zijn onlangs verhuisd naar wat ze zeggen ‘het Manhattan van de zeventiende eeuw.’ Een mooie omschrijving van de oude Amsterdamse binnenstad van voor de stadsuitbreiding. De huidige grachtengordel zat in die dagen nog in de pijplijn van in zwart fluweel gestoken investeerders. De Remmetjes gaan een nieuwe levensfase tegemoet. Ze woonden al eerder in Mokum. In de dagen dat ze studeerden aan de Vrije Universiteit (VU) en tijdens de eerste jaren van hun huwelijk. Ze zijn inmiddels 35 jaar samen waarvan 30 getrouwd. Paul schudt zijn hoofd als hij dat bij monde van Geertje verneemt. ,,Waar blijft de tijd.”

,,Een buitenkansje”, zegt Paul tevens  conservator van Het Loo, die een graag geziene gast is in uiteenlopende televisieprogramma’s. Dr. Rem, een specialist op het gebied van koningshuizen, mag dan verkassen, Paleis Het Loo blijft hij trouw. Volgens zijn vrouw Geertje tot aan zijn pensioen.

Dat buitenkansje waarover Paul Rem spreekt is een in 1644 gebouwde woning die een eeuw later van een gevel werd voorzien. ,,Wij huren het huis van Vereniging Hendrick de Keyser, die het enkele jaren geleden restaureerde.  ,,Een mooie historische woning , waar je ooit Rembrandt voorbij kon zien lopen”, zegt Paul met gevoel voor romantiek

Vlakbij het Centraal Station

“Ons nieuwe adres ligt vlakbij het Centraal Station”. Dat wordt dus sporen voor dr. Paul Rem, maar dat is de kunsthistoricus gewend. Regelmatig is hij voor zijn werkgever op pad met de trein. Paul en Geertje hebben 25 jaar in Apeldoorn gewoond.

Kunsthistorica Geertje Waanders is nog geen maand in haar nieuwe woning en nu  al samen met de ombudsman van Amsterdam actief om de binnenstad vooral ś avond veilig en zonder overlast te krijgen. Zie haar optreden in het NOS JOURNAAL

Verhuizen naar het Manhattan van de 17e eeuw….. Amsterdam

De telefoon gaat in huize Rem. Het verhuisbedrijf meldt zich. Er moet een tijdstip worden geprikt nu hun vertrek nadert. Geertje laat haar voorkeur weten. Op tafel staan appelflappen en koffiebroodjes. Een warm stel dat nu vlakbij de jongste dochter kan gaan wonen. En dat ook nog eens in een voor gewone stervelingen betaalbare huurwoning van de eerbiedwaardige Vereniging Hendrick de Keyser. ,,Een buitenkansje” menen Geertje en Paul.

Oudste dochter en haar gezin verhuizen toevalligerwijs ook. Van Groningen naar Zwolle. Tot grote tevredenheid van Paul en Geertje. ,,Groningen is best wel ver weg voor je gevoel”, zegt Paul, die sinds Apeldoorn Direct bekendmaakte dat ze uit Apeldoorn zouden vertrekken veel reacties heeft gekregen. ,,Ik denk dat iedereen het nu wel weet. ” Al voegt hij er meteen aan toe dat berichten soms slecht worden gelezen. Hij blijft immers Paleis Het Loo als conservator en boegbeeld trouw. Dat laatste is minder goed doorgedrongen. Paul gaat sporen. Het Centraal Station ligt op vijf minuten wandelen van zijn nieuwe woning (anno 1644). Daarnaast is Paul voor zijn werkgever vaak buiten de paleismuren actief.

Voor Geertje biedt de hoofdstad Amsterdam meer mogelijkheden dan Apeldoorn. Haar kansen op interessant werk in de cultuursector zijn groter dan op de Veluwe. Denk aan grote galeries en topbedrijven waaronder banken met een grote kunstcollectie en een hoofdkwartier in Amsterdam. Ze zou er graag met haar kunsthistorische kennis een bijdrage aan willen leveren. Jarenlang was ze als zzp’er verbonden aan het Kröller Müller Museum waar ze onder meer rondleidingen en kunstcolleges verzorgde. Ook CODA maakte korte tijd van haar diensten gebruik. Ze wil parttime blijven werken.

„Apeldoorn en CODA hebben met Wilhelminaring goud in handen”

In Apeldoorn was Geertje tot voor kort jurylid van de Wilhelminaring, de tweejaarlijkse oeuvreprijs voor een Nederlandse beeldhouwer. Apeldoorn heeft er zojuist een kunstwerk bij. Van de hand van Eja Siepman van den Berg. Wim Pijbes, de voormalige directeur van de Rotterdamse Kunsthal en ex-hoofdirecteur van Rijksmuseum mocht de nieuwe aanwinst in het Sprengenpark onthullen. We praten verder over die ring. In Apeldoorn ‘wereldberoemd’, daarbuiten aanzienlijk minder. Nog steeds wacht opdrachtgever Apeldoorn op de creatie van beeldhouwer Van Houwelingen. Het wil niet echt vlotten. Ooit werd de ring op Paleis Het Loo uitgereikt. CODA heeft deze taak overgenomen. Sindsdien is de belangstelling van de landelijke pers sterk afgenomen, alle goede bedoelingen van CODA ten spijt. Dat een andere winnaar (Auke de Vries) ooit aan Apeldoorn Direct verklaarde vóór zijn onderscheiding nog nooit van de Wilhelminaring te hebben gehoord wuiven ze weg. ,,Dat hoort nu eenmaal bij sommige kunstenaars. Die hebben het immers te druk met hun werk.” Maar Paul, die de museumwereld op zijn duimpje kent, zegt wel dat Apeldoorn en CODA met de Wilhelminaring goud in handen hebben. Ze moeten het alleen weten te verzilveren. Een kwestie van de juiste pr en goede marketing. Dat mag en moet in hun ogen beter.

Van public relations weet Paul Rem inmiddels veel. Hij maakte al eens deel uit van de pr-afdeling van Paleis Het Loo waar hij 25 jaar geleden in dienst trad. ,,Als conservator kreeg ik die pr erbij”, verduidelijkt hij. Zijn bazen wisten precies wat ze aan hem hadden. Maar zijn ster is pas echt gaan rijzen sinds de Oranjes aan populariteit gingen winnen. Daarvoor besteedde ‘Hilversum’ nauwelijks aandacht aan de glorie van de monarchie. Hoe anders is dat nu. Rem is het welbespraakte visitekaartje van Het Loo geworden. Zijn directeur Michel van Maarseveen weet hoe gemakkelijk Paul uit zijn woorden kan komen en niet van kleur verschiet als er voor de camera’s of microfoon onverwachte vragen op hem worden afgevuurd. Zonder de waarheid geweld aan de doen is hij een uitstekende ambassadeur van een museum dat jaarlijks 350.000 bezoekers (of wat meer) trok en dat is veel voor een museum buiten de randstad.

Hij is ook nu Het Loo drie jaar aan restauratie onderhevig is een graag geziene gast in medialand. Hij weet veel van de wereld van paleizen en hun bewoners. Op zich is dat niet zo verwonderlijk, want als jochie wist Paul al wat hij wilde: in een paleis wonen. Dat is niet helemaal gelukt, maar hij is toch aardig dicht in de buurt gekomen. Als student haalde hij zijn bul met een scriptie over Paleis Soestdijk. Hoogst ongebruikelijk in die dagen, bepaald niet sexy en naar de mening van een hoogleraar die hem begeleidde niet al te verstandig met het oog op zijn cv en een toekomstige baan. ,,Oranje? Koningshuizen? Het was toch een beetje operette in de wereld van de wetenschap.”

Maar Paul Rem heeft altijd zijn eigen lijnen uitgezet. Hij begon op de Mavo, klom op richting universiteit en eindigde zijn scholing als doctor in de letteren na een proefschrift over het interieur van zestiende-eeuwse kerken. Op de eerste dag als student in Amsterdam kwam hij in de lift van het universiteitsgebouw ene Geertje Waanders tegen. ,,Toen zei ik al tegen mijzelf: zij wordt mijn vrouw. Het was niet eens zozeer liefde op het eerste gezicht. Het was meer een diep gevoel, een heilig weten.”

Ook Geertje die bij haar grootvader liefdevol opgroeide was niet meteen van de kaart. Snel had ze in de gaten dat Paul hoge cijfers voor zijn tentamens scoorde. Ze vroeg om tips en zo begon het. ,,De knapste jongen van de klas, dat wel. Paul was een serieuze student die zijn studie kunstgeschiedenis in vier jaar afrondde. Ik had daar vijf jaar voor nodig.”

Pumps van Máxima

Ze trouwden kort nadat Geertje was afgestudeerd. Paul had een baan als wetenschappelijk medewerker aan de VU. Kinderen lieten niet lang op zich wachten, een diep gekoesterde wens van beide echtelieden. Het huisje in de Jordaan werd te klein en ze verhuisden naar Heiloo voordat Het Loo in zicht kwam. Dat gebeurde pas toen Paul, vergevorderd inmiddels, aan zijn promotie werkte. Niet meteen als conservator. Nee, hij mocht zich in de hoedanigheid van registrator met de collectiebeschrijving bezighouden. Zo’n 4500 meubelen passeerden op Het Loo de revue. ,,Een geweldige basis voor later. En mijn liefde voor meubelen was gewekt. Daar kan geen kroonluchter tegenop.”

Paul Rem werkte onder Ad Vliegenthart, de eerste directeur van het museum dat in 1984 na een grondige restauratie de deuren voor het publiek opende. Zijn opvolger meneer Ter Molen gaf de talentvolle Paul alle vrijheid om zich, naast collega-conservatoren, op de collectie te storen. Een lijn die door zijn opvolger Michel Maarseveen is doorgetrokken. Paul heeft het publiek niet alleen zien groeien, maar ook zien veranderen. De weduwensluier van Emma is al lang geen algemene gespreksstof meer, de huidige Loo-ganger is ook geïnteresseerd in de lengte van de hakken van de pumps van Máxima.

De Oranjes zijn meegegaan met hun tijd. ,,De familie treedt meer naar buiten”, zegt Paul netjes. Het is nog niet zo heel lang geleden dat tijdens de expositie over tien jaar aanwezigheid van Máxima in onze moerasdelta, Het Loo noch in woord noch in beeld enige aandacht besteedde aan haar bekendste uitspraak over een opmerking van haar echtgenoot: ,,een beetje dom”. Paul geeft onmiddellijk toe dat de tijden zijn veranderd. In die tijd was enige huiver op zijn plaats. Maar er zijn andere tijden aangebroken. Royalty is hot en het Oranje van Willem-Alexander en Máxima doet het beter dan het andere Oranje onder welke bondscoach ook.

Geertje Rem:

„Wat ik heb bereikt, heb ik op eigen kracht gedaan”

Paul wil die andere tijden ook na de restauratie van Het Loo ten paleize graag meemaken. Hij hengelt door zijn vertrek dan ook niet naar een andere baan. Hij is als adviseur verbonden aan de Hermitage en de Vereniging Rembrandt, ook andere musea doen wel eens een beroep op hem, maar ergens directeur worden ligt hem niet. Zelfs niet als de Hermitage het hem zou vragen? ,,Nee”, zegt hij resoluut. ,,Ik zou meteen zeggen: zoek verder en als ik jullie daarbij kan helpen, graag. Maar ik wil dicht bij mijn objecten blijven. Ik ben geen manager, het financiële aspect heeft niet mijn belangstelling en ik zou er niet aan moeten denken dat ik iemand zou moeten ontslaan om wat voor reden ook. Bovendien heb ik het reuze naar mijn zin op Het Loo. Ik heb een fantastische baan, geniet vrijheid en vertrouwen. Ik wil het wel volmaken daar. Als ze me tenminste willen houden.”

Zijn echtgenote heeft veel in zijn schaduw geleefd. ,,Paul mag dan veel meer bekendheid genieten en daar heb ik helemaal geen problemen mee, ik ben trots op mijn man. Maar we zijn altijd gelijkwaardig aan elkaar geweest. En wat ik heb bereikt, heb ik altijd op eigen kracht gedaan. Zo wil ik het ook graag blijven doen.”

De eerste verhuisdozen staan in de kamer. Het huis is verkocht, hun Amsterdamse woning is gerestaureerd. Het leven lacht het tweetal toe. Dat Paul voor de camera BBC-kwaliteit aan de dag legt is boven iedere twijfel verlegen. Niet iedereen is daar even gelukkig mee. Jaloezie ligt op de loer, zeker als je klassiek gekleed door het leven gaat en een bloem in je knoopsgat je aanzien extra cachet geeft.

Paul Rem:

„ik draag geen merkkleding”

Het predicaat ”dandy” komt ter sprake evenals zijn vermeende ijdelheid. Want wie regelmatig op tv komt, is als we gezaghebbende presentatoren mogen geloven van nature op z’n minst een tikkeltje ijdeltuit. Paul is resoluut. ,,Nee, ik ben niét ijdel. Van en kunsthistoricus mag worden verwacht dat hij enige smaakontwikkeling heeft doorgemaakt . Ik kleed me netjes, niet overdreven en poets mijn tanden. Merkkleding bijvoorbeeld draag ik niet. Daar wil ik het bij laten.”

Geertje knikt bevestigend. ,,Paul vertelt vanuit kennis van zaken. Als het moet kan hij heel kort en bondig zijn. De waardering die hij meestal krijgt is terecht. Met kritiek van anderen moet je leren leven. Ik maak zelden mee dat ik geïnterviewd wordt. Maar ook ik ben een bevoorrecht mens. Ik heb het in mijn jeugd niet altijd gemakkelijk gehad, maar ik ben wel opgegroeid tussen de mooie schilderijen van mijn grootvader en later heb ik in Kröller-Müller mijn werk mogen doen tussen de Picasso’s, Monets en Seurats. Omringd door de allerbesten en een prachtige natuur. Over hetgeen we meemaken hebben we thuis dan weer leuke discussies.”

Nog even en dan is thuis Amsterdam. Over Apeldoorn zijn ze vol lof. Ook al dringt hier alles ongeveer een halve eeuw later door dan in de randstad. Zo ook de waarde van een cameragenieke presentator als Paul Rem. Paul was enige jaren geleden de anchorman in een door de gemeente Den Haag geïnitieerde documentaire over sporen van de Oranjes in de Hofstad. Na eerst in een Haagse bioscoop te zijn vertoond, volgde de publieke omroep al snel: prime time. Een geweldige reclame voor Den Haag, dat weliswaar meer paleizen heeft dan Apeldoorn, maar niet eentje die je als dagjesmens tegen betaling mag betreden. En wat die koninklijke sporen betreft: In de gemeente Apeldoorn struikel je daarover. Toch kwam de Apeldoornse versie van ‘Sporen van Oranje’ met Paul als verteller nooit. Hij wilde wel, wethouder Prinsen had er ook wel oren naar maar uiteindelijk bleef het scenario ergens in een la van de inmiddels naar elders uitgeweken wethouder liggen. Te weinig animo vanuit het bedrijfsleven en te weinig burgerinitiatief, luidde de slappe smoes destijds bij monde van de gemeentevoorlichter. Twee keer was de theaterzaal van Gigant uitverkocht toen de Haagse film werd vertoond. En Paul was daarbij persoonlijk aanwezig. Apeldoorn op zijn smalst. En dan te bedenken dat Paul vaak in het Apeldoornse kunstwereldje zijn gezicht liet zien. Een opening van Apeldoornse kunstenaars? Paul Rem was er vaak bij.

Paul en Geertje glimlachen. Ze zeggen dankbaar en weemoedig te zijn. Ze laten zich weliswaar positief uit over Apeldoorn, maar ze richten zich op Amsterdam. ,,In die mooie historische woning , waar je ooit Rembrandt voorbij kon zien lopen”, zegt Paul met gevoel voor romantiek. Twijfel past niet bij die nieuwe levensfase. Zelfs niet als Geertje een baan als directeur van CODA zou worden aangeboden met de bepaling dat ze dan wel in Apeldoorn moet komen wonen. Geen denken aan. Van Reekum Museum, een jaartje CODA, jaren Kröller-Müller: het tijdperk Apeldoorn is voorbij. Amsterdam is in beeld. Betaalbaar wonen in een wereldstad. Geef ze eens ongelijk.

Vereniging Hendrick de Keyser zet zich in voor het behoud van architectonisch of historisch belangrijke gebouwen en hun interieur. De Vereniging doet dit door panden te verwerven, en ze vervolgens te restaureren en te verhuren. Eenmaal verworven panden worden nooit meer afgestaan.

Bron: Apeldoorn Direct, David Levi

Paul Rem jurylid Concours d’élégance

Paul Rem als gastheer bij de 13e editie van het Concours d’élégance in Apeldoorn in de voortuin van Paleis Het Loo is het grootste (internationale) auto klassieker evenement in Nederland.

Opeens staat Paul Rem bij de Daimler “Dat is hem” zegt de conservator bij Paleis Het Loo. Er is dit jaar een nieuwe prijs: “De meest Koninklijke Auto van het Concours d’Elégance”. Uit handen van Paul Rem ontvangen de trotse bezitters de bokaal en een fles Champagne.

De Daimler heeft wel een heel bijzonder jaar. Hij is samen met 250 Jaguars geselecteerd uit 1200 exemplaren om deel te nemen aan de parade op het terrein van Windsor Castle. Dit défilé wordt afgenomen door prins Edward. (The Royal Windsor Jaguar Festival 6 mei j.l.)

En nu niet alleen koninklijke grond maar ook een koninklijke prijs! Dat het ter beschikking stellen van de Daimler deze gevolgen zou hebben hadden de eigenaren niet durven dromen….

Bronnen:

Maastrichtse TEFAF beurs wordt beschermd tegen namaak kunst

TEFAF toont in zijn 30 jarig bestaan meer dan 30.000 kunststukken ter waarde van ongeveer 2 miljard euro

Dr. Paul Rem en zijn collega deskundigen (Art Vetters) beoordelen elk kunstwerk voordat een handelaar deze mag tentoonstellen op de TEFAF kunstbeurs te Maastricht.

Originele Spaanse artikel…

Paul Rem, PhD. is Vetting member (categorie ‘Old Furniture’) at The European
Fine Arts Fair (TEFAF) te Maastricht.

Een nieuw (Oranje) jaar

Prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven

Het is duidelijk dat 2017 ook weer een druk Oranje-jaar gaat worden. Oud-koningin Beatrix zal haar 79ste verjaardag vieren en prinses Christina wordt 70 jaar. Dit jaar is ook een ‘kroonjaar’ voor de Koning, die 50 zal worden. Evenementen die in meer of mindere mate aantrekkingskracht uitoefenen op de media.

Genoeglijk voor de buis

Op 10 januari stonden prinses Margriet en de heer Van Vollenhoven stil bij het feit dat zij 50 jaar tevoren trouwden in Den Haag. En dat is een mijlpaal, of een bruidspaar nu van koninklijken bloede is of niet. Tót de trouwdag van haar neef Willem-Alexander, op 2 februari 2002, was de bruiloft van prinses Margriet de best bekeken tv-uitzending in ons land. In de jaren 60 was het tv-toestel op grote schaal de Nederlandse huiskamers binnengedrongen. Dinsdag 10 januari 1967 was een gure dag met veel wind, bij een temperatuur die de 2 graden amper haalde. Hoewel oude beelden bewijzen dat het best druk was aan de route, zaten de meeste Nederlanders genoeglijk voor de buis.

Gala-Glasberline

Margriet en Pieter maakten de rit in de ‘Gala-Glasberline’, een rijtuig dat we niet moeten verwarren met de Glazen Koets, die de Koning vorig jaar voor het eerst gebruikte voor zijn tocht naar de Ridderzaal. Margriets bruidskoets is bekend geworden omdat zij en haar man er elk jaar op Prinsjesdag mee naar het Binnenhof reden. Nu wordt hij jaarlijks gebruikt door prins Constantijn en zijn echtgenote. Maar een bruidskoets, dat blijft de Gala-Glasberline! In 1836 werd hij door de latere koning Willem II besteld in Londen. Dit type rijtuig, bedoeld voor ritten in de stad, werd vernoemd naar de stad Berlijn. Maar in zo’n ‘berline’ zie je geen bruidspaar, omdat de zijpanelen altijd dicht zijn. Alleen de beide deurtjes hebben een raampje. Gelukkig werden de dichte panelen in opdracht van koningin Juliana vervangen door glas, zodat de prinses en haar bruidegom naar hartenlust terug konden wuiven, tijdens de kille tocht van het Huis ten Bosch naar het stadhuis en de Jacobskerk, en weer terug.

glasberline

1967 Huwelijk van prinses Margriet en mr. Pieter van Vollenhoven. Het bruidspaar in de gala glasberline op de Vijverdam, op weg naar de Grote Kerk, 1967 I 70, QAG,Koninklijk huis.

De Stallen van Paleis Het Loo

Voor de gelegenheid staat de Gala-Glasberline in de Stallen van Paleis Het Loo, te midden van enkele andere koninklijke ‘berlines’. Maar de huwelijkskoets van Margriet en Pieter is toch wel de mooiste! Als je er maar even voor staat, tel je op je gemak 25 kroontjes. Ze zijn geschilderd op de donkerrood gelakte kast, in messing gegoten op de handgrepen, als ornamenten op de bovenhoeken geplaatst en ze bekronen de 4 mooie lantaarns. Is het portier open, dan klap je in één beweging het opvouwbare trapje uit. Binnen is de koets helemaal bekleed met rood laken, zelfs het plafond. Het deurtje is maar heel nauw en je bedenkt je hoe dat voor de jonge bruid is geweest, met die 5 meter lange sleep van zware zijde en de camera’s op je gericht…

“1001 buildings you must see before you die”

Paleis Het Loo

Zo luidde een recente tweet van ‘Modern Architecture’ (een mij verder onbekende bron met een subjectieve ranking) vleiend.

Paleis Het Loo

Het jachthuis van koning-stadhouder Willem III is niet geselecteerd om zijn ensemble van huis-tuin-interieur, maar juist om zijn architectuur. Het Loo behoort tot een van de meest vooraanstaande voorbeelden van de ‘strenge stijl’ van het Hollands-classicisme, de midden-17de-eeuwse barokstijl. Pilasters waren altijd al decoratief, maar zij gaven uiteindelijk de maatvoering van de gevel aan. Nu werd besloten de grote vlakken te laten spreken. Barok op zijn deftigst.

Duitse Prinsen van Oranje schitteren deze winter in Huis Doorn

Gastconservator Paul Rem, van museum Paleis Het Loo, stelde de verhaallijn over de Duitse Prinsen van Oranje samen voor Huis Doorn. De Duitse prins Georg Friedrich van Pruisen, achter-achterkleinzoon van de laatste Duitse keizer Wilhelm II, is namelijk ook een Prins van Oranje. De oudste dochter van koning Willem-Alexander, prinses Amalia, is Prinses van Oranje.

Van 8 december tot en met 5 maart worden tijdens de speciale rondleiding ‘Duitse Prinsen van Oranje. Op huwelijksreis door Huis Doorn’ aan de hand van unieke objecten de banden tussen de Oranjes en het huis Hohenzollern in beeld gebracht.

prinsev-v-oranje-met-witruimte-1-900x900x1

Meer dan 50 collectiestukken zijn door museum Paleis Het Loo aan Huis Doorn uitgeleend. Naast portretten en relatiegeschenken worden ook persoonlijke bezittingen uit beide vorstenhuizen getoond, zoals een sieradenset van Wilhelmina van Pruisen, een japon van de jonge koningin Wilhelmina en een admiraalssteek van Prins Hendrik.

TROUWPARTIJEN Het Duitse geslacht Hohenzollern brengt sinds 1732 Prinsen van Oranje voort. In 1646 trouwde Louise Henriëtte van Oranje-Nassau, kleindochter van Willem van Oranje, met Friedrich Wilhelm I van Brandenburg, voorvader van de koningen van Pruisen. Dit huwelijk was de eerste van zes trouwpartijen waarbij de dynastieke banden tussen de Hohenzollern en de Oranjes werden aangehaald. De titel ‘Prins van Oranje’, wordt sindsdien tussen beide geslachten gedeeld.

Deze historische connecties hebben tastbare sporen nagelaten in de collecties van Huis Doorn en museum Paleis Het Loo. De reden dat de laatste Duitse keizer in 1918 naar Nederland vluchtte heeft waarschijnlijk ook te maken met deze eeuwenoude banden tussen de Hohenzollern en de Oranjes.

‘Duitse Prinsen van Oranje: Op huwelijksreis door Huis Doorn’, is alleen met een rondleiding te bezoeken van 8 december t/m 5 maart 2017. De rondleidingen zijn om 13.00 uur en 14.30 uur. Reserveren wordt aangeraden.

Raadpleeg de website voor informatie over prijzen en openingstijden.www.huisdoorn.nl

Reserveren kan via info@huisdoorn.nl of 0343 – 421 020.

Exotische Anna juweel van Oranje

Anna Paulowna trouwde 200 jaar geleden met Willem II en was niet bescheiden. Honderd kisten bagage nam ze mee uit Rusland. In Paleis Het Loo is haar weelderigheid te zien.

Tot haar dood bleef ze verlangen naar Rusland. Anna Paulowna (1795-1865) beschikte niet alleen in al haar paleizen en buitenverblijven over een complete Russische kapel maar liet zich overal omringen met herinneringen aan Sint-Petersburg. Ze had haar eigen Russische bakker, dronk thee met water uit een Russische samowar en nam ijskoude baden naar Russisch gebruik.

annapaulowna

Kleurrijk

Paul Rem, conservator van Paleis Het Loo, noemt haar een ‘kleurrijke koningin’. Hij verdiepte zich zeven jaar in het leven van deze Russische Oranje. ,,Zonder haar was het Hollandse hofleven waarschijnlijk een stuk saaier geweest. Den Haag, waar ze woonde in Paleis Kneuterdijk, vond ze maar een dorp.”

Het had niet veel gescheeld of ze was op haar 14de met Napoleon getrouwd die haar twee keer een huwelijksaanzoek deed. Aan de Nederlandse Willem II had ze op haar 20ste een stabielere echtgenoot. De volkse Hollandse mentaliteit kon Anna niet bekoren. Ze was in Rusland als dochter van de tsaar, het geslacht van de roemrijke Romanovs, wel anders gewend. Volgens Paul Rem zei ze over Het Loo: ,,Mooi poortgebouw, maar waar is het paleis?” We zien haar op imponerende schilderijen gekleed in weelderige jurken, behangen met edelstenen en veelal gehuld in kasjmiersjaals. Honderd kisten bagage nam ze mee uit Rusland. Al haar snoeren, diademen, ceinturen, oorhangers, colliers waren voorzien van edelstenen als diamant, robijn, saffier, smaragd en amethist. En 1.100 losse parels. Eerder had Willem vanuit Rusland aan zijn vader geschreven dat één paleis niet toereikend was. Of er alvast wat bijgebouwd kon worden? Naast een hofmantel afgezet met hermelijn telde haar garderobe dertig jurken met sleep vol kloskant, tweehonderd paar schoenen en vele korsetten, huismutsen, mouchoirs en onderrokken.

Zonder Anna was het hof een stuk saaier geweest

In de expositie treffen we haar oogverblindende servies, veertigdelig met afbeeldingen van Russische stads- en plattelandstaferelen. En als pronkstuk de keizerlijke toiletspiegel uit 1815 met aan weerszijden enorme kandelaars. ,,Die ging overal mee naar toe. Ik vond hem met gebroken spiegel”, vertelt Rem.

Máxima

Volgens Rem beschouwde AnnaPauwlona zich ‘als het meest kostbare juweel van de dynastie’. Zij speelde politiek geen rol maar was wel een factor in het staatsbestel om rekening mee te houden. Hij vergelijkt haar met Máxima. ,,Beiden hebben hun exotische stempel gedrukt op onze wat stijve monarchie.”

09a77f7fe8541470c15bd0b652229175d1eb2f11

In de nieuwe expositie van Paleis Het Loo zien we veel protserige objecten. Geen brieven of persoonlijke voorwerpen. Het meest intiem is het ‘dodenportret’ van haar man en zijn zeemleren broek. Het koninklijke geluk duurde slechts acht jaar want Willem II sterft al op 57-jarige leeftijd. ,,Ongetwijfeld had hij minnaressen, zo ging dat. Maar ze respecteerden elkaar zeer”, benadrukt Rem. Dat Anna Paulowna ons koningshuis pracht en praal bijbracht wordt in Het Loo duidelijk. Op haar beurt leerde zij in Nederland, waar het volk de koningin-weduwe steeds meer waardeerde, de kunst van het leven.

Pracht en Praal rond Anna Paulowna

Het moet bij Het Loo gebeurd zijn, of bij Soestdijk. Anna Paulowna, de nieuwe koningin van Nederland, zei: „Mooi poortgebouw. Waar is het paleis?”

Of het echt gebeurd is, weet dr. Paul Rem niet. „Het geeft wel aan hoe groot de overgang van het Russische naar het Nederlandse hof voor haar geweest moet zijn.”

gatschina-schloss_2010_panorama_front
Gatschina Paleis – geboortehuis van Anna Paulowna
catherine_palace_in_tsarskoe_selo_02
Catharinapaleis – waar jonge Anna opgroeide

De conservator van Paleis Het Loo richtte een tentoonstelling in over de echtgenote van koning Willem II en schreef een boek over haar. ”Anna Paulowna, kleurrijke koningin”, heet de expositie in het Apeldoornse paleis die woensdag door koningin Máxima werd geopend. Kleurrijk zijn de banieren aan weerszijden van de deur die bezoekers welkom heten. „Ik laat niet de gebruikelijke persoonlijke dingetjes zien: briefjes, knotjes wol, een brilletje”, zegt Rem terwijl hij het paleisplein oversteekt. „We tonen vooral de rijkdom die Anna meebracht.”

gau1878
De rijkdom waarin Anna Paulowna opgroeide

Anna Paulowna (1795-1865) was een Russisch grootvorstin, zuster van de tsaar. Haar huwelijk –dit jaar twee eeuwen geleden– met kroonprins Willem verhoogde de allure van het Nederlandse vorstenhuis, in een land dat nog maar kort een monarchie was. En het gaf de Russen voet aan de grond in West-Europa, waar de macht van Frankrijk nog maar net was bedwongen.

gay1877

„Ik ben in de eerste plaats een Russische grootvorstin, en dan pas koningin van Nederland. Het is een eer voor een land een Russische grootvorstin als koningin te krijgen”, liet Anna zich eens ontvallen tegenover een kamerheer.

050aa768a3d311c098dd99bc29d4f5cf

Kleurrijk

Nederland heeft het geweten dat er een Romanov aan het hof verscheen. Al vanuit Sint-Petersburg schreef bruidegom Willem aan zijn vader dat er meer ruimte vrijgemaakt moest worden, gezien de vele spullen die de bruid van het Russische hof meekreeg.

En iets daarvan laat Het Loo nu zien. De lange zaal is verdeeld in ruimten met verschillende vormen en kleuren, om een indruk te geven van de Hermitage, het immense Winterpaleis in Sint-Petersburg, aan de oever van de Neva.

Aan de wand prijken portretten van de Russische keizersdochter en haar Nederlandse echtgenoot. Er hangen ook schilderijen van haar ouders. „Die kijken van elkaar weg. Zo goed was het huwelijk nu ook weer niet”, zegt Rem.

Er hangt een houtskooltekening die Anna Paulowna vervaardigde van Johannes de Doper en het Lam Gods, met ernaast een schilderijtje waarop te zien is hoe ze haar kunstwerken vervaardigde. Hoeveel hulp ze erbij kreeg, is niet duidelijk.

Voordat huwelijken tussen koninklijke en keizerlijke telgen werden beklonken, moesten ze met elkaar ‘kennismaken’. Dat gebeurde door het elkaar toezenden van miniatuurportretten. Dat van Anna Paulowna ligt hier nu te kijk.

Zakdoek op de grond

De bevlogen conservator van Het Loo schetst tijdens zijn rondleiding het schokeffect dat de komst van Anna Paulowna teweegbracht. „Aan het sobere hof van koning Willem I verscheen opeens zo’n grootvorstin die make-up gebruikte en behangen was met juwelen. Het moest een en al keizerlijke grootheid uitstralen.”

Dat mocht wat kosten, en het woog ook letterlijk zwaar, weten de mannen die het ene na het andere meubelstuk de expositieruimte binnensjouwen. Een enorme siervaas, een vitrine vol juwelen, een tafel waarin een borduurwerk van Anna Paulowna is aangebracht, een uitbundig gedecoreerd servies, het diende allemaal vooral om indruk te maken.

Er liggen twee zakdoeken, met daarop een gekroonde A. „Die heeft ze op elk portret in haar hand. Nadat ze haar neus snoot, gooide ze haar zakdoek op de grond en riep ze een lakei die hem moest komen weghalen.”

Russisch-orthodox

Kerkelijke attributen zijn er ook, want de echtgenote van Willem II bleef Russisch-orthodox en kreeg in elk paleis een eigen kapel, waar haar eigen priesters en zangers dienstdeden. Intussen was wel vastgelegd dat haar kinderen protestants zouden worden opgevoed.

Hoe verschillend de afkomst van de echtelieden ook was, ze hadden een goed huwelijk, zegt Rem. „Dat blijkt wel uit de vele, vele brieven die ze aan haar familie schreef. Daarin schreef ze ook vol trots over zijn militaire verrichtingen.”

Anna Paulowna introduceerde de grootmeesteres aan het hof. Er hangt een schilderij van de dame die deze functie toen bekleedde, met op haar japon een medaillonnetje met het portret van de vorstin zelf. En dat medaillonnetje is bewaard gebleven en ligt voor het schilderij.

Treurvoorwerpen

Zo bevat de expositie tal van aardige details. Een aquarel van Paleis Kneuterdijk; een collage van Paleis Soestdijk. Anna’s psalmboek, in paarse zijde genaaid. De troon uit de Nieuwe Kerk van Amsterdam, versleten en wel. Melancholieke afbeeldingen van de vorstin nadat ze plotseling weduwe was geworden. Een kast vol treurvoorwerpen, zoals Willems dodenmasker en het Russische mutsje dat hij op zijn laatste portret droeg. Uit Anna Paulowna kreeg Het Loo het avondmaalsservies te leen dat het Noord-Hollandse dorp van de vorstin kreeg.

Gifgroen is het malachiet dat in de Oeral werd gedolven en in tal van Anna’s meubelstukken was verwerkt. Het is nu zelfs afgebeeld in de vloer van de tweede expositiezaal, boven de eerste.

Biografie

Koningin Máxima kreeg woensdag het boek overhandigd dat dr. Rem over haar illustere voorgangster schreef. „Anna Paulowna heeft me altijd al geïntrigeerd”, zegt de conservator. „Ik heb de afgelopen 23 jaar onderzoek naar haar gedaan en ben regelmatig in Rusland geweest. Het feit dat het dit jaar twee eeuwen geleden is dat ze trouwde en naar Nederland kwam, is een mooie aanleiding voor een expositie en een biografie.”

De tentoonstelling Anna Paulowna, kleurrijke koningin” loopt tot 5 februari. Vanaf 15 oktober worden er gratis rondleidingen door de expositiezaal aangeboden.

Voor € 24,95 is de 128 bladzijden tellende biografie van Anna Paulowna (geschreven door Paul Rem) te koop (ISBN 978 94 6262 098 8).

Een kleurrijke rondleiding door Paul Rem

Maxima opent tentoonstelling Anna Paulowna

Koningin Máxima wordt rondgeleid door conservator Paul Rem tijdens de opening van de tentoonstelling Anna Paulowna-kleurrijke koningin, op Paleis Het Loo

Dit jaar is het tweehonderd jaar geleden dat Anna Paulowna met de latere Koning Willem II trouwt en naar Nederland komt.

anna-maxima-paul-rem
Paul Rem schreef een boek “Anna Paulowna – Een kleurrijke Romanov aan het Nederlandse hof”. Het eerste exemplaar werd overhandigd aan koningin Máxima.

BESTEL HET BOEK

Foto: ANP ROYAL IMAGES ROBIN VAN LONKHUIJSEN